نوروز دیروز و امروز (توریالی رزاقیار)
« فرخنده ترین ساعات آن ساعات آفتاب است که صبح نوروز فجر سپید به منتهی نزدیکی خود میرسد و مردم به نظر کردن آن تبرک می جویند. »
از حکیم فرزانه فردوسی در مورد نوروز چنین نقل شده است:
« جمشید بعد از یک سلسله اصلاحات اجتماعی برتخت زرین نشست و فاصله بین دماوند تا بایل را دریک روز پیمود و آن روز ( روز هرمزد) از فروردین ماه بود. چون مردم این شگفتگی را بدیدند جشن گرفتند و آن روز را نوروز خواندند. »
برخی نوروز را « نوروز جمشیدی »نامیده اند و این از آن جهت که نوروز را به مراسم تاج گذاری جمشید شهریار پیشدادی بلخ نسبت داده اند.
همچنان روایت است که « نوروز، روزی بوده است که کاوة آهنگر، علیه ضحاک ماردوش قیام کرد و درین روز، فرشتگان از آسمان به زمین فرود آمدند و به کمک کاوه شتافتند فریدون به کمک کاوه، برضحاک غلبه یافت و او را در کوه دماوند به بندکشید و مردم را، از بیداد و ظلم او رهانید و مردم در آن روز شادمان شدند و به شکرانة این پیروزی، جشن گرفتند. »
طوریکه گفته آمد درباب نوروز روایت های تاریخی، فرهنگی، دینی و اساطیری فراوان و متعددی در دست است. که برخی از آن ها از این قرار اند:
ادامه نوروز دیروز ...
خــــــداوند (ج) آدم را دریـن روز آفــــریـــد.
درین روز کیـــومــرث به پادشــاهــی رسیـــد.
حضــرت موسی در این روز وحی گرفته است.
در این روز حضرت موسی به پیامبری گزیده شد.
حضرت سلیمان در این روز، انگشتر حکمت خود را پس از چهل روز باز یافت.
خلقت عالم در همین روز پایان پذیرفت.
زردشت در سی سالگی دین بهی آشکار کرد و آن روز «نوروز» بود.
در این روز نیشکر بدست جمشید شکسته و خورده شد.
کشتی حضرت نوح در این روز از توفان بلا نجات حاصل کرد.
حضرت علی رض در این روز بر تخت خلافت نشست.
در نوروز خون بدن انسان عوض میشود.
منطبق با گردش سیاره ها، در این روز، روز و شب باهم برابر میشوند. نوروز، روز تولد دو بارة بهار و جشن بیداری طبعیت است.از مطالعه و مقایسه آداب، رسوم و آیین های برگزاری جشن نوروز در اعصار قبل و بعد از حلول دین اسلام، بوضوح برمیآید که پس از ورود اسلام در کشور ما و سایر بلاد های اسلامی که تقویم هجری ـ خورشیدی دارند جشن نوروز با سنت های اسلامی آمیزش یافته و بیدرنگ به سفرش در قلب تاریخ تداوم بخشیده است که در کشور ما نمایان ترین نماد آن، نحوة برگزاری جشن و مراسم نوروزی در شهرمزارشریف مرکز ولایت باستانی بلخ میباشد که با افراشتن علم آستان حضرت علی رض آغاز و چهل شبانه روز ادامه میابد.
آداب، آیین ها و سنت های نوروزی:
خانه تکانی بعنوان نماد نظافت و پاکیزه گی از آیین های نوروزی است. خانواده ها قبل از فرارسی نوروز به پاک کاری منازل و شستشوی مفروشات و اشایشه ها میپردازند تا نوروز را، عروس بهار را و سال نو را با پاکی و صفایی به استقبال بنشینند
ترکردن گندم، رویاندن سبزه و پختن سمنک هم از زمرة آیین های نوروزی است که خانواده ها آنرا بعنوان نذر بر آورده شدن حاجت ها با مراسم ویژه برگزار میدارند.
ترکردن گندم، رویاندن سبزه و پختن سمنک هم از زمرة آیین های نوروزی است که خانواده ها آنرا بعنوان نذر بر آورده شدن حاجت ها با مراسم ویژه برگزار میدارند. آماده کردن هفت میوه برای افراد خانواده و به منظور پذیرایی از مهمانان در نوروز، آیین ستوده دیگر نوروزی میباشد که خانواده ها، آنرا به باور تصفیه کنندة خون بدن انسان ها و هدیه گر سلامتی تهیه و صرف میدارند. سفرة رنگین و مزین نوروزی از جمله سنت های ماندگاری است که همرکاب با نوروز و بهار همه ساله به آذین بندی خوان خانواده ها میآید و به جلال جشن نوروز بیشتر از بیش می افزاید. روایت است که قبل از اسلام، خوان نوروزی را با هفت «شین» می آراستند
که عبارت بودند از: شیر، شکر، شراب، شمع، شانه، شربت و شاخ شمشاد. گویند پس از حلول دین اسلام هفت «شین» به هفت « سین » جا خالی کرده است که عبارتند از: سیر، سیرکه، سبزه، سمارق، سیب، سنجد و سکه . بهر منوال چه در گذشته های دور و چه در عصر حاضر سفره های نوروزی علاوه بر هفت «شین» و یا هفت «سین» با خوراکه ها، غله جات و اشیای دیگری نیز مزین میگردیده است که گذاشتن نمونه های محصولات زراعتی، میوه های خشک و تاره، ماهی و جلبی انواع شیرینی باب، آب، آیینه، سپند، سبزه و کتاب های مقدس مشمول آن بوده است. بازهم از دانشمند ابوریحان البیرونی در مورد نوروز: « با آغاز سال نو سالمند ترین فرد خانواده به پامیخاست و قاشقی عسل یا پاره قندی بر دهان
یکایک خانواده میگذاشت و با دادن هدیه و یک برگ سبز و یک سکه که در داخل یک سیب و یا لیمو قرارداده شده بود، آمدن نوروز را شادباش میگفت.»مردم ما در ــ افغانستان ــ نوروز و بهار را با رفتن به زیارتگاه ها، مزارات وابستگان، دید و بازدید اقارب و دوستان، رفتن به تفریحگاه ها، راه اندازی میله ها، مسابقات ورزشی، برنامه های هنری و ادبی، برگزاری جشن دهقان، جشن معارف، میله نهال شانی و انواع سرگرمی های دیگر همه ساله جشن میگیرند که میلة گلسرخ مزار (گل لاله) میلة ارغوان، مسابقات برکشی، پهلوانی، اسپ دوانی، نیزه بازی، چوب بازی، ضرب میل، اشتر جنگی و تخم جنگی از جمله سرگرمی های نوروزی در کشور ما بوده است.